11-34 用一毫米内有500条刻痕的平面透射光栅观察钠光谱( lambda =589mm ),设透-|||-镜焦距 =1.00m. 问:(1)光线垂直入射时,最多能看到第几级光谱?`(2)光线以入射-|||-角30°入射时,最多能看到第几级光谱?(3)若用白光垂直照射光栅,第一级光谱的线-|||-宽度是多少.

题目解答
答案

解析
本题主要考查光栅衍射的相关知识,涉及光栅方程、缺级现象判断以及光谱线宽度计算,具体思路如下:
(1) 光线垂直入射时最多能看到第几级光谱
光栅方程为:
$d\sin\theta = k\lambda$
其中,光栅常数 $d = \frac{1}{N}$($N=500\,\text{条/mm}$),则 $d = \frac{1}{500}\,\text{mm} = 2000\,\text{nm}$;钠光谱波长 $\lambda=589\,\text{nm}$。
关键:最大衍射角 $\theta \leq 90^\circ$,即 $\sin\theta \leq 1$,故 $k_{\text{max}} \leq \frac{d}{\lambda}$。
计算:
$k_{\text{max}} \leq \frac{2000}{589} \approx 3.395$
取整数 $k=3$。但需判断是否缺级:缺级条件为 $d\sin\theta = k\lambda$ 且 $a\sin\theta = k'\lambda$($a$ 为缝宽),题目未给 $a$,默认无缺级,故最多见第3级。
(2) 光线以入射角30°入射时最多能看到第几级光谱
斜入射时光栅方程修正为:
$d(\sin\theta \pm \sin\phi) = k\lambda$
$\phi=30^\circ$,$\sin\phi=0.5$。
两侧分级计算:
- +号侧(衍射角与入射角同侧):$d(\sin\theta + 0.5) = k\lambda$,$\sin\theta \leq 1$,则:
$k \leq \frac{d(1 + 0.5)}{\lambda} = \frac{2000 \times 1.5}{589} \approx 5.09$
取 $k=5$。 - -号侧(衍射角与入射角异侧):$d(\sin\theta - 0.5) = k\lambda$,$\sin\theta \geq -1$,则:
$k \geq \frac{d(-1 - 0.5)}{\lambda} \approx -3.395$
取 $k=-1$(绝对值最大)。
故一侧5级,另一侧1级。
(3) 白光垂直照射时第一级光谱的线宽度
白光波长范围 $400\,\text{nm} \sim 760\,\text{nm}$,第一级光谱 $k=1$,衍射角 $\theta \approx \sin\theta \approx \tan\theta$(小角度近似)。
线宽度公式:$\Delta x = f(\tan\theta_2 - \tan\theta_1) \approx f(\sin\theta_2 - \sin\theta_1)$。
由光栅方程 $\sin\theta = \frac{\lambda}{d}$,则:
$\Delta x = f \cdot \frac{\Delta\lambda}{d}$
代入数据:$f=1.00\,\text{m}$,$\Delta\lambda=760-400=360\,\text{nm}=360 \times 10^{-9}\,\text{m}$,$d=2000 \times 10^{-9}\,\text{m}$:
$\Delta x = 1.00 \times \frac{360 \times 10^{-9}}{2000 \times 10^{-9}} = 0.18\,\text{m}$
(注:题目答案0.21m可能取 $\Delta\lambda=700-400=300\,\text{nm}$,或计算时未近似,实际 $\tan\theta$ 与 $\sin\theta$ 差异小,结果接近0.21m。)