设 r = sqrt((x-x')^2 + (y-y')^2 + (z-z')^2) 为源点 x' 到场点 x 的距离, r 的方向规定为从源点指向场点。(1) 证明下列结果,并体会对源变数求微商 ( nabla' = e_x (partial)/(partial x') + e_y (partial)/(partial y') + e_z (partial)/(partial z') ) 与对场变数求微商 ( nabla = e_x (partial)/(partial x) + e_y (partial)/(partial y) + e_z (partial)/(partial z) ) 的关系:
设 $ r = \sqrt{(x-x')^2 + (y-y')^2 + (z-z')^2} $ 为源点 $ x' $ 到场点 $ x $ 的距离,$ r $ 的方向规定为从源点指向场点。
(1) 证明下列结果,并体会对源变数求微商 $\left( \nabla' = e_x \frac{\partial}{\partial x'} + e_y \frac{\partial}{\partial y'} + e_z \frac{\partial}{\partial z'} \right)$ 与对场变数求微商 $\left( \nabla = e_x \frac{\partial}{\partial x} + e_y \frac{\partial}{\partial y} + e_z \frac{\partial}{\partial z} \right)$ 的关系:
题目解答
答案
解析
本题主要考察对矢量算符 $\nabla$ 和 $\nabla'$ 的理解与运用,以及对距离函数 $r$ 分别关于场变数和源变数求导的计算,通过对比两者结果来体会它们之间的关系。解题思路是先分别求出 $\nabla r$ 和 $\nabla' r$ 的表达式,再比较它们的关系。
1. 求 $\nabla r$
已知 $r = \sqrt{(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2}$,根据矢量算符 $\nabla = e_x \frac{\partial}{\partial x} + e_y \frac{\partial}{\partial y} + e_z \frac{\partial}{\partial z}$,分别对 $r$ 关于 $x$、$y$、$z$ 求偏导数:
- 对 $x$ 求偏导数:
根据复合函数求导法则,令 $u=(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2$,则 $r = \sqrt{u}$,$\frac{\partial r}{\partial x}=\frac{\partial r}{\partial u}\cdot\frac{\partial u}{\partial x}$。
$\frac{\partial r}{\partial u}=\frac{1}{2\sqrt{u}}$,$\frac{\partial u}{\partial x}=2(x - x')$,所以 $\frac{\partial r}{\partial x}=\frac{x - x'}{\sqrt{(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2}}=\frac{x - x'}{r}$。 - 对 $y$ 求偏导数:
同理可得,$\frac{\partial r}{\partial y}=\frac{y - y'}{\sqrt{(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2}}=\frac{y - y'}{r}$。 - 对 $z$ 求偏导数:
同理可得,$\frac{\partial r}{\partial z}=\frac{z - z'}{\sqrt{(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2}}=\frac{z - z'}{r}$。
则 $\nabla r = e_x \frac{\partial r}{\partial x} + e_y \frac{\partial r}{\partial y} + e_z \frac{\partial r}{\partial z}=\frac{(x - x') e_x + (y - y') e_y + (z - z') e_z}{r}=\frac{\vec{r}}{r}$,其中 $\vec{r}=(x - x') e_x + (y - y') e_y + (z - z') e_z$。
2. 求 $\nabla' r$
根据矢量算符 $\nabla' = e_x \frac{\partial}{\partial x'} + e_y \frac{\partial}{\partial y'} + e_z \frac{\partial}{\partial z'}$,分别对 $r$ 关于 $x'$、$y'$、$z'$ 求偏导数:
- 对 $x'$ 求偏导数:
令 $u=(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2$,则 $r = \sqrt{u}$,$\frac{\partial r}{\partial x'}=\frac{\partial r}{\partial u}\cdot\frac{\partial u}{\partial x'}$。
$\frac{\partial r}{\partial u}=\frac{1}{2\sqrt{u}}$,$\frac{\partial u}{\partial x'}=-2(x - x')$,所以 $\frac{\partial r}{\partial x'}=-\frac{x - x'}{\sqrt{(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2}}=-\frac{x - x'}{r}$。 - 对 $y'$ 求偏导数:
同理可得,$\frac{\partial r}{\partial y'}=-\frac{y - y'}{\sqrt{(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2}}=-\frac{y - y'}{r}$。 - 对 $z'$ 求偏导数:
同理可得,$\frac{\partial r}{\partial z'}=-\frac{z - z'}{\sqrt{(x - x')^2 + (y - y')^2 + (z - z')^2}}=-\frac{z - z'}{r}$。
则 $\nabla' r = e_x \frac{\partial r}{\partial x'} + e_y \frac{\partial r}{\partial y'} + e_z \frac{\partial r}{\partial z'}=-\frac{(x - x') e_x + (y - y') e_y + (z - z') e_z}{r}=-\frac{\vec{r}}{r}$。
3. 比较 $\nabla r$ 和 $\nabla' r$ 的关系
由上述计算可知,$\nabla' r = -\nabla r$。这表明对源点和场点求导的结果互为相反数,反映了 $r$ 在源点和场点的变化方向相反。