题目
如果基矢 boldsymbol(a), boldsymbol(b), boldsymbol(c) 构成正交晶系,试证明晶面族 (hkl) 的面间距为 d_(hkl) = (1)/(sqrt((h/a)^2 + (k/b)^2 + (l/c)^2))
如果基矢 $\boldsymbol{a}$, $\boldsymbol{b}$, $\boldsymbol{c}$ 构成正交晶系,试证明晶面族 $(hkl)$ 的面间距为
$$ d_{hkl} = \frac{1}{\sqrt{(h/a)^2 + (k/b)^2 + (l/c)^2}} $$
题目解答
答案
在正交晶系中,倒格子基矢为:
\[
\mathbf{b}_1 = \frac{2\pi}{a} \hat{i}, \quad \mathbf{b}_2 = \frac{2\pi}{b} \hat{j}, \quad \mathbf{b}_3 = \frac{2\pi}{c} \hat{k}
\]
晶面族(hkl)的倒格子矢量为:
\[
\mathbf{K}_{hkl} = \frac{2\pi}{a} h \hat{i} + \frac{2\pi}{b} k \hat{j} + \frac{2\pi}{c} l \hat{k}
\]
其模长为:
\[
|\mathbf{K}_{hkl}| = 2\pi \sqrt{\left( \frac{h}{a} \right)^2 + \left( \frac{k}{b} \right)^2 + \left( \frac{l}{c} \right)^2}
\]
根据 $ d_{hkl} = \frac{2\pi}{|\mathbf{K}_{hkl}|} $,可得:
\[
d_{hkl} = \frac{1}{\sqrt{\left( \frac{h}{a} \right)^2 + \left( \frac{k}{b} \right)^2 + \left( \frac{l}{c} \right)^2}}
\]
最终结果为:
\[
d_{hkl} = \frac{1}{\sqrt{\left( \frac{h}{a} \right)^2 + \left( \frac{k}{b} \right)^2 + \left( \frac{l}{c} \right)^2}}
\]
解析
本题考查正交晶系中晶面族面间距的推导,解题思路是先根据正交晶系的特点求出倒格子基矢,再得到晶面族$(hkl)$的倒格子矢量,计算其模长,最后利用面间距与倒格子矢量模长的关系得出面间距公式。
- 求正交晶系的倒格子基矢:
- 对于正交晶系,基矢$\boldsymbol{a}$,$\boldsymbol{b}$,$\boldsymbol{c}$相互垂直,即$\boldsymbol{a}\cdot\boldsymbol{b}=\boldsymbol{b}\cdot\boldsymbol{c}=\boldsymbol{c}\cdot\boldsymbol{a}=0$,且$|\boldsymbol{a}| = a$,$|\boldsymbol{b}| = b$,$|\boldsymbol{c}| = c$。
- 倒格子基矢的定义为$\mathbf{b}_1 = 2\pi\frac{\boldsymbol{b}\times\boldsymbol{c}}{\boldsymbol{a}\cdot(\boldsymbol{b}\times\boldsymbol{c})}$,$\mathbf{b}_2 = 2\pi\frac{\boldsymbol{c}\times\boldsymbol{a}}{\boldsymbol{a}\cdot(\boldsymbol{b}\times\boldsymbol{c})}$,$\mathbf{b}_3 = 2\pi\frac{\boldsymbol{a}\times\boldsymbol{b}}{\boldsymbol{a}\cdot(\boldsymbol{b}\times\boldsymbol{c})}$。
- 由于$\boldsymbol{a}$,$\boldsymbol{b}$,$\boldsymbol{c}$相互垂直,所以$\boldsymbol{a}\cdot(\boldsymbol{b}\times\boldsymbol{c})=abc$。
- 计算$\mathbf{b}_1$:$\boldsymbol{b}\times\boldsymbol{c}$的方向沿$\boldsymbol{a}$方向,且$|\boldsymbol{b}\times\boldsymbol{c}| = bc$,则$\mathbf{b}_1 = 2\pi\frac{bc\boldsymbol{a}}{abc}=\frac{2\pi}{a}\boldsymbol{a}$,若设$\boldsymbol{a}$方向为$\hat{i}$方向,则$\mathbf{b}_1 = \frac{2\pi}{a} \hat{i}$。
- 同理可得$\mathbf{b}_2 = \frac{2\pi}{b} \hat{j}$,$\mathbf{b}_3 = \frac{2\pi}{c} \hat{k}$。
- 求晶面族$(hkl)$的倒格子矢量:
- 晶面族$(hkl)$的倒格子矢量$\mathbf{K}_{hkl}=h\mathbf{b}_1 + k\mathbf{b}_2 + l\mathbf{b}_3$。
- 将$\mathbf{b}_1 = \frac{2\pi}{a} \hat{i}$,$\mathbf{b}_2 = \frac{2\pi}{b} \hat{j}$,$\mathbf{b}_3 = \frac{2\pi}{c} \hat{k}$代入上式,可得$\mathbf{K}_{hkl} = \frac{2\pi}{a} h \hat{i} + \frac{2\pi}{b} k \hat{j} + \frac{2\pi}{c} l \hat{k}$。
- 计算倒格子矢量$\mathbf{K}_{hkl}$的模长:
- 对于矢量$\mathbf{K}_{hkl} = \frac{2\pi}{a} h \hat{i} + \frac{2\pi}{b} k \hat{j} + \frac{2\pi}{c} l \hat{k}$,其模长$|\mathbf{K}_{hkl}|=\sqrt{(\frac{2\pi h}{a})^2 + (\frac{2\pi k}{b})^2 + (\frac{2\pi l}{c})^2}$。
- 提取公因式$2\pi$,可得$|\mathbf{K}_{hkl}| = 2\pi \sqrt{\left( \frac{h}{a} \right)^2 + \left( \frac{k}{b} \right)^2 + \left( \frac{l}{c} \right)^2}$。
- 求晶面族$(hkl)$的面间距$d_{hkl}$:
- 面间距$d_{hkl}$与倒格子矢量模长$|\mathbf{K}_{hkl}|$的关系为$d_{hkl} = \frac{2\pi}{|\mathbf{K}_{hkl}|}$。
- 将$|\mathbf{K}_{hkl}| = 2\pi \sqrt{\left( \frac{h}{a} \right)^2 + \left( \frac{k}{b} \right)^2 + \left( \frac{l}{c} \right)^2}$代入上式,可得$d_{hkl} = \frac{1}{\sqrt{\left( \frac{h}{a} \right)^2 + \left( \frac{k}{b} \right)^2 + \left( \frac{l}{c} \right)^2}}$。